Президент, Құрылтай, Қазақстан Халық Кеңесі: парламент конституциялық заңдарды қабылдады

Парламент "Президент туралы" конституциялық заңды екінші оқылымда қабылдады, деп хабарлайды KAZ.NUR.KZ мәжілістің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.

Парламент жаңа Конституцияға сәйкес әзірленген "Қазақстан Республикасының Президенті туралы" Конституциялық заңды екінші оқылымда қабылдады. Құжат президенттің мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының келісіп және кедергісіз жұмыс істеуін қамтамасыз ететін жоғары лауазымды тұлға ретіндегі рөлін бекітеді.

Президент халық пен мемлекеттік билік бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының, адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі болып қала береді. Кезектен тыс сайлау институты алынып тасталуына байланысты, оны сайлау рәсімін, ант беру тәртібін және өкілеттіктерді орындау кезеңін реттейтін нормаларға нақтылау енгізілді.

Заңның негізгі нормалары президенттің бас прокурорды, Конституциялық соттың, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің, Жоғары аудиторлық палатаның, Орталық сайлау комиссиясының, Ұлттық банктің төрағаларын, адам құқықтары жөніндегі уәкілді және мемлекеттік күзет қызметінің бастығын жеке тағайындау құқығын бекітеді.

Жоғары сот кеңесінің ұсынысы бойынша жоғарғы сот төрағасын тағайындайды.

Құрылтайдың келісімі бойынша президент вице-президентті, премьер-министрді, Конституциялық соттың 10 судьясын, Жоғары аудиторлық палатаның 8 мүшесін, Орталық сайлау комиссиясының 6 мүшесін, сондай-ақ Жоғарғы соттың судьяларын тағайындайды және сайлайды.

Бұдан бөлек, заң бойынша Қазақстан Республикасының вице-президенті институты енгізіліп, оның құқықтық жағдайы айқындалады. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша вице-президент Құрылтаймен, үкіметпен және өзге де мемлекеттік органдармен өзара іс-әрекет жасайды.

Жеке бапта президенттің Қазақстан Халық кеңесіне қатысты оның құрамын бекітуді және ұйымдық инфрақұрылымды қамтамасыз етуді қамтитын өкілеттіктері нормативтер арқылы бекітілді. Сондай-ақ президенттің адам құқықтары жөніндегі уәкілге қатысты өкілеттіктерін реттейтін норма енгізіліп отыр.

Мемлекеттік биліктің барлық субъектілері арасындағы өкілеттіктердің аражігін ажырату, тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін нығайту функциялардың қайталануын болдырмауға мүмкіндік береді және мемлекеттік басқарудың жеделдігін қамтамасыз етеді.

Бұдан бөлек парламент "Құрылтай туралы" конституциялық заңды екінші оқылымда қабылдады.

Құжат 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған жаңа Конституцияның ережелерін іске асыру мақсатымен әзірленген.

Заң бір палаталы парламент – Құрылтайдың конституциялық-құқықтық негіздерін бекітіп, оның мемлекеттік билік органдары жүйесіндегі орнын, қызмет принциптерін, құрылымын, құрылу тәртібін және өкілеттіктерін жүзеге асыру формаларын айқындайды.

Жаңа заң шығарушы орган бес жыл мерзімге сайланатын 145 депутаттан тұрады. Олардың мәртебесі, құқықтары мен міндеттері, соның ішінде депутаттық бірлестіктерді, парламенттік көпшілік пен оппозицияны құру мәселелері, сондай-ақ депутаттық әдеп қағидалары бекітіледі.

Сонымен қатар заң шығару бастамасы құқығына ие субъектілер қатары кеңейтіліп, оған Қазақстан Халық Кеңесі енгізілді, бұл құқық Құрылтайға тиісті шешім енгізу арқылы жүзеге асырылады.

Қабылданған Конституциялық заң Құрылтайдың үкіметпен өзара іс-әрекет жасау тәртібін, соның ішінде үкімет мүшелері лауазымына тағайындау үшін кандидаттарға қатысты консультациялар өткізуді, олардың есептерін тыңдауды және тағы басқаларын белгілейді. Сондай-ақ мемлекеттік бюджет шығыстарын қарастыратын депутаттық бастамалар бойынша үкіметтің қорытындыларын үш айлық мерзімде ұсыну тәртібі белгіленеді.

Аталған заң аясында Құрылтайдың Қазақстан президентіне вице-президент, премьер-министр, Конституциялық соттың судьялары, Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палатаның мүшелері лауазымына тағайындауға келісім беруі белгіленеді.

Сондай-ақ президенттің ұсынуы бойынша Құрылтай депутаттарына Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының судьяларын сайлау өкілеттігін беру ұсынылды. Бұдан бөлек заңда Құрылтайдың Конституциялық Сот пен Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмаушылық құқығынан айыру тетігі туралы нормалар көрініс тапқан.

Сондай-ақ парламент екінші оқылымда Конституция нормаларын іске асыру үшін әзірленген "Қазақстан Халық Кеңесі туралы" конституциялық заңды қабылдады.

Құжат халықтың мүдделерін білдіруді қамтамасыз етуге, мемлекеттік саясатты қалыптастыруға және іске асыруға қоғамның қатысу тетіктерін дамытуға бағытталған жаңа институтты бекітеді.

Заң Қазақстан Халық Кеңесінің Жоғары Конституциялық консультативтік орган ретіндегі құқықтық мәртебесін айқындайды. Ұсынылған институт келісілген ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу алаңы ретінде әрекет етеді.

Қазақстан Халық Кеңесіне ішкі саясаттың негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар әзірлеу, Құрылтайға заң жобаларын енгізу, жалпыхалықтық референдум өткізу туралы бастама көтеру, сондай-ақ мемлекет пен азаматтық қоғам арасындағы диалогты қамтамасыз ету өкілеттіктері беріледі. Сонымен қатар оған Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезін ұйымдастыру және өткізу функциясы жүктеліп отыр.

Қоғамның негізгі топтары – этномәдени бірлестіктердің, қоғамдық ұйымдардың және коммерциялық емес сектордың, сондай-ақ мәслихаттар мен қоғамдық кеңестердің теңгерімді өкілдігі көзделеді, әрқайсынан 42 адамнан болады. Оларға қойылатын талаптар, құқықтары мен міндеттері бөлек реттеледі.

Сонымен қатар заң бойынша Қазақстан Халық Кеңесінің нақты ұйымдастырушылық моделі қалыптасады. Негізгі мәселелер бойынша шешім қабылдайтын Сессия оның жоғарғы органы болады. Жекелеген нақты бағыттарды пысықтау үшін тұрақты және уақытша комитеттер, салалық комиссиялар мен жұмыс топтарын құру көзделіп отыр. Ал жұмысты ұйымдастырушылық және талдамалық тұрғыда қолдауды мемлекеттік орган ретінде құрылатын Қазақстан Халық Кеңесінің Хатшылығы қамтамасыз етеді.

Мәтіннен қате тапсаңыз, бізге жазыңыз