9 мамыр – Ұлы Жеңіс күні туралы не білеміз

Опубликовано:

9 мамыр – Ұлы Жеңіс күні:  тарихтан бүгінге дейін
9 мамыр – Ұлы Жеңіс күні: тарихтан бүгінге дейін : Pixabay

Жеңіс күні – Қазақстан халқы үшін айтулы мереке. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде миллиондаған қазақстандық неміс фашизміне қарсы күресте жан алысып, жан беріскеніне тарих куә. Ұлы Отан соғысы ардагерлерінің сол жылдардағы ерен еңбегі – бүгінгі жастардың мәңгілік есінде. Осыған орай, аталған материалда Ұлы Жеңіс күні жайлы бірқатар қызықты деректерді назарларыңызға ұсынуды жөн көрдік.

Қазақстандағы Жеңіс күнінің тарихы

Қазақстан аумағында екінші дүниежүзілік соғыстың ұрыс-қимылдары жүрмегенімен, сұм соғыс миллиондаған қазақ отбас ын ойрандап, мыңдаған қазақстандықтың жанына жара салғаны анық. КСРО-ның Еуропа бөлігін фашистер басып алған сәтте, Қазақстан елдің жұмылдыру орталықтарының біріне айналды. Мұнда 12 атқыштар және 4 кавалерия дивизиясы, 7 бригада, 50 полк құрылды. Қазақстанда генерал Иван Панфиловтың басшылығымен аты аңызға айналған атқыштар дивизиясы құрылды.

Тарих ғылымдарының докторы, профессор Қадыржан Әбуов республиканың сол кездегі 6,5 млн халқының 1,2 млн-нан астамы, яғни шамамен 20%-ы майданға аттанғаны туралы деректер айтады. Соғыс майданға кеткендердің әрбір екіншісінің, яғни халықтың 12%-ының - 600 мыңнан астам қазақстандықтың өмірін жалмады.

Мыңдаған қазақстандық өздерін ержүрек жауынгер ретінде көрсетіп, ордендер мен медальдармен марапатталды. Көп жылғы зерттеулердің нәтижелері бойынша ғалым ел тұрғындарының майдандағы ерлігі туралы төмендегідей деректерді назарға ұсынады:

  • 520 жауынгер Кеңес Одағының Батыры атанды.
  • Даңқ орденінің иегерлері – 110 мың майдангер.

Қазақ халқы Кеңес Одағының екі мәрте Батыры атанған қазақстандық ұшқыштардың есімін мәңгі есте сақтайды әрі оларды мақтан тұтады:

  • Талғат Бигелдинов – шабуылдаушы-ұшқыш, 1945 жылы 24 маусымда Мәскеуде өткен Жеңіс Парадының қатысушысы.
  • Леонид Беда – әуе эскадрильясы командирі, әуеде 214 жауынгерлік ұшуға қатысқан.
  • Иван Павлов — эскадрилья командирі, ол 237 әскери ұшу мен шабуылға қатысқан.
  • Сергей Луганский – жаудың 37 ұшағының көзін жойып, 390 әскери ұшуға қатысқан ұшқыш.

Қазақстан азаматтары тек майданда ғана емес, мыңдаған партизан қозғалысына да қатысты. Тарихи деректерде Қазақстаннан шыққан 300 азаматтың Еуропадағы қарсылық қозғалысының белсенді қатысушысы болғаны жазылған.

Тарих ғылымдарының докторы Зәуреш Сақтағанова Қазақстан әйелдерінің соғысқа қатысуын зерттеді. Сол жылдары майданға 9,5 мың қазақ қызы — жұмылдырылған, еркін жалданған, партизандар ретінде аттанды. Ел аузында мерген қыз Әлия Молдағұлова мен пулеметші Мәншүк Мәметованың ерлігін күні бүгінге дейін көпке үлгі етеді. Ержүрек қазақ қыздары Кеңес Одағының Батырлары атағын алды.

Соғыс Жеңіспен аяқталып, Германия жеңілу туралы актіге қол қойғаннан кейін, 9 мамыр – барлық Қазақстан халқы күшін, атаулы мереке ретінде атап өтіліп келеді. Ал 1965 жылдан бастап ол демалыс күні ретінде бекітілді.

9 мамырда биыл Қазақстан халқы қалай демалады?

Тәуелсіз елде мерекелеу дәстүрі сақталып, 9 мамыр мемлекеттік мереке ретінде тойланады. Биыл қазақстандықтар Жеңіс күнін қатарынан төрт күн демалу арқылы атап өтеді.

9 мамыр – Ұлы Жеңіс күні:  тарихтан бүгінге дейін
9 мамыр – Ұлы Жеңіс күні: тарихтан бүгінге дейін : UGK

Қазақстанда мерекені атап өту ерекшеліктері

Соғыстан кейінгі алғашқы бейбіт жылдарда Жеңіс күнінің басты кейіпкерлері майданнан оралған жауынгерлер болды. Қазақстанда соғыстан кейінгі 77 жыл ішінде ардагерлер саны жыл санап азайып келеді, елімізде қазір олардың саны бар-жоғы 387 адамды құрап отыр. Алайда ардагерлердің ерен ерлігін олардың жесірлері, тыл еңбеккерлері балалық шағы соғыс жылдарымен тұспа-тұс келген азаматтар мәңгілік есте сақтайды. Бүгінде республика бойынша мұндай азаматтардың саны 72 мыңнан асып отыр. "Ардагерлер туралы" ҚР Заңы Ұлы Отан соғысының ардагері атағына кімдер ие бола алады және оларға қандай әлеуметтік қолдау шаралары көрсетілетінін белгілейді.

Қазақстан ардагерлерін биыл мерекеде қалай құттықтайды?

Жеңіс күні қарсаңында бүкіл ел бойынша "Ардагерлерге тағзым" қайырымдылық акциясы өтті. Өңірлердегі әкімдіктер ардагерлерге қандай төлемдер төленетінін бекітті. Елімізде бірнеше жыл бойы соғыс ардагерлеріне 1 млн теңге көлеміндегі біржолғы төлемдер беріліп келеді. Сондай-ақ, соғысқа қатысушыларға теңестірілген адамдарға 30 мыңнан 100 мың теңгеге дейінгі арнайы ақшалай қолдау қарастырылған.

Қазақстанда Жеңіс күні қалай атап өтіледі?

Республика бойынша ардагерлерге тағзым етуге арналған ондаған мерекелік әскери-патриоттық іс-шаралар жыл сайын өткізіліп келеді. Биылғы жылы да республика аумағында осындай мерекелер өтеді деп күтілуде:

  • 6 мамыр күні "Қазақстан" концерт залында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Қарулы Күштердің ардагерлері мен әскери қызметшілерді Жеңіс күнімен құттықтады. Айтулы шара мерекелік концертке ұласты.
  • Жеңіс күні Астанада Президенттің қатысуымен "Отан қорғаушы" монументіне гүл шоқтарын қою рәсімі өтеді.
  • Еліміздің барлық қалалары мен елді мекендерінде осы күні дәстүрлі түрде Ұлы Отан соғысының жауынгерлеріне арналған Даңқ мемориалдары, монументтер жанында осындай салтанатты шаралар өтеді.
  • Қазақстан Қарулы Күштері шығармашылық ұжымдарының бүкіл ел аумағындағы қарттар үйлерінде, соғыс ардагерлері тұратын үйлердің аулаларында концерттері өтеді.
  • Мектептерде патриоттық тәрбие сабақтары өткізіледі, онда оқушыларға сол соғыс жылдарындағы отандастарының ұмытылмас ерлігі, елдің Жеңіске қосқан үлесі таныстырылады.

Жеңіс күні Қазақстанда "Мәңгі өлмес полкі" марштары өтіп, оған ардагерлер, олардың ұрпақтары қатысып, олар соғысқа қатысушылардың ата-әжелерінің портреттерін көше бойымен алып жүрді. Алайда үшінші жыл қатарынан коронавирус жағдайына байланысты, мұндай шаралар онлайн режимінде өткізіліп келеді, ал ардагерлердің есімдері арнайы платформаларда таныстырылады. Соңғы екі жылда дәл сол себепті жеңіс күніне арналған шеру болған жоқ.

Қазақстанда неліктен 9 мамырға арналған шеру өтпейді?

Биыл шеру республика алдында тұрған өзге де міндеттерді шешу қажеттілігіне байланысты өткізілмейді. Олардың қатарында әскери дайындықты күшейту, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету мен қорғауды қамтамасыз ету және т.б. бар.

Ұлы Отан соғысы – Қазақстан үшін өзіндік мән-мағынасы бар, тарихи оқиға. Сұрапыл соғыста мыңдаған қазақстандық аталарынан айрылды, соғыс жылдарында туған балалар әкелерін көрмей, жетімдіктің ашы дәмін татты. Сол себепті бұл күн – Қазақстан халқы үшін маңызы зор әрі алтыннан да бағалы күн ретінде қабылданады.

Мақаланың түпнұсқасы: https://kaz.nur.kz/society/1968431-9-mamyr-uly-zenis-kuni-tarixtan-buginge-deiin/